Gerçek Haberin Kalbini Okuyan Portal

Gelip horoz kesiyorlardı, sırrı çözüldü! ‘Yaren Dede’ meğer…

0 13

Fazilet Şenol / Milliyet.com.tr – Kütahya Dumlupınar Üniversitesi tarafından sürdürülen hafriyat çalışmalarında, antik kentin en kıymetli alanlarından olan ‘Agora’nın giriş kapısı ve mermer tabanı ortaya çıkartıldı. Yapılan çalışmalar sırasında evvelden asfalt yol kenarında kalan mermer sütunun etrafı kazılınca, ‘Yaren Dede’ olarak bilinen yerin bir mezar olmadığı anlaşıldı.

Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Arkeoloji Kısım Lideri Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Bölge sakinlerinin yaşlılarından öğrendiğimize nazaran, bir vakitler bu sütunun bulunduğu alan, bir tıp adak adama alanı üzere kullanılmış ve çoklukla sütunun tabanında horoz adağı üzere küçük adak merasimleri gerçekleştiriliyormuş” dedi. Prof. Dr. Coşkun, günümüzde bölge sakinlerinin bu çeşit bir uygulamayı gerçekleştirmediklerini ve hatta birçoğunun bundan haberinin bile olmadığının altını çizdi.

YAREN DEDE EFSANESİ

Kıssaya nazaran, Kütahya Güzelbahçe’de yaşayan ve semercilik yapan Yaren Dede, halk tarafından sevilen dindar bir adam olmasına karşın cuma namazı için mescide gitmez. Mescide gelmemesinin nedenini merak eden cami imamı haber yollayarak, cuma namazlarına gelmesini söyler. Yaren Dede, gelen haberciye cuma namazlarını Kabe’de kıldığını, şayet Kabe’de kılmaz da mescide gelirse öleceğini, zira cuma namazını Kabe’de kılması konusunda kelam verdiğini ve bu yüzden gelemeyeceğini söyler. Buna inanmayan cami imamı, Yaren Dede’yi cuma namazına getirmek için periyodun kolluk kuvvetlerini gönderir. Jandarmalar namazdan sonra imamın yanına gelir ve cuma namazını Yaren Dede ile birlikte Kabe’de kıldıklarını ve onun saygıdeğer bir kişi olduğunu söylerler. İmam buna çok sonlanır. Bu türlü bir şeyin olamayacağını söyleyen imam, bir öbür cuma günü daha fazla jandarmayla Yaren Dede’yi mescide getirtir. Cuma namazı için secdeye duran Yaren Dede namaz bitiminde secde ettiği yerde ölür.

BOKSÖR VE AİLESİNİN MEZARI ÇIKTI

Türkiye’de ‘Yaren Dede’ üzere örnek verilebilecek çok sayıda yer olduğunu, türbe olarak isimlendirilen birçok yapının aslında Bizans ya da daha eski devirlere ilişkin mezar yapıları olabildiğine vurgu yapan Prof. Dr. Coşkun, “2018’de bir haber yapılmıştı. Marmaris Turgut Mahallesi’nde günümüzden 40 yıl öncesine kadar köylülerin türbe diye ziyaret ederek adaklar adadığı yapının, yapılan çalışmalar sonucunda M.Ö. 3’üncü yüzyılda yaşamış Diagoras isimli bir boksör ve ailesinin mezarı olduğu tespit edilmişti” diyerek duruma örnek verdi.

Bunun dışında Göbeklitepe kazılmadan evvel de zirvenin tam üstünde bir dilek ağacının olduğunu söyleyen Coşkun, “Göbeklitepe’nin keşfinden evvel yöre halkının bu ağacın kutsal olduğuna inanarak yıllarca dilekler dileyip adaklar adadığı bilinir. Fakat yapılan çalışmalar sonunda altından neler çıktığını artık hepimiz biliyoruz” diye konuştu.

KORUDUKLARINA İNANIYORLAR

Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısım Lideri Prof. Dr. Muharrem Kaya da insanların ‘Yaren Dede’ üzere türbelere üstün niteliklere sahip insanların mezarları olarak baktığını söyledi. Prof. Dr. Kaya’ya nazaran halk, eski Türk inançlarıyla kontaklı olarak onların ruhlarının hâlâ kendi toplumlarını koruduklarına inanıyor.

Prof. Dr. Muharrem Kaya yaşadığı 16. yüzyılda mezar ziyaretlerini şirk koşmak olarak yorumlayan İzmir Ödemiş’in Birgi Köyü’ndeki İmam Birgivi Mehmet Efendi’nin mezarını örnek göstererek, “Şimdi gelin görün; konut, otomobil, çocuk isteklerinin tabir edildiği bir ziyaret yeri haline geldi. Hatta Osmanlı padişahlarında Avcı lakaplı IV. Mehmet’in Edirne’deyken, Allah’tan değil de orada yatan şahıstan medet umulduğunu görerek bir türbenin ziyaret edilmesini yasakladığıyla ilgili tarihi kaynaklarda bilgilere rastlıyoruz. Bunlar daima Türk halk inançlarında değerli bir yeri olan, cet ruhlarının yaşayan insanlara yardım edeceğiyle ilgili esaslı inançtan kaynaklanıyor” dedi.

YÛŞA TÜRBESİ ASLINDA…

Misal biçimde bir Bizans kumandanının mezarının da daha sonra Yûşa peygamberin 5 metrelik makamı olarak karşımıza çıktığını söyleyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, “Beykoz’daki bu bölge aslında evvelce beri Boğaz’ın trafiğinin gözetlendiği bir noktadır. Birebir halde Beşiktaş’ta ve Üsküdar’da da ziyaret yerleri bulunur. Bunlar Boğaz’ın koruyan evliyaların makamları olarak kabul edilir” ayrıntısını paylaştı.

Yalnızca İstanbul’da değil, Anadolu’nun pek çok yerinde benzeri örneklerle karşılaşmak mümkün. Prof. Dr. Kaya, Ayvalık’taki Şeytan Sofrası’nın, Çanakkale-Balıkesir sonundaki Kazdağları’nın tepesinin antik periyotta bir tapınak alanı olduğunu arkeolojik araştırmalar sonucunda öğrendiğimizi belirtti. Buralarda Paganlık, Hıristiyanlık, İslamiyet üzere dinlerin de binlerce yıllık katmanlar olarak karşımıza çıktığını da ekledi. 

ANA TANRIÇA KÜLTÜ BU TÜRLÜ GEÇİŞ YAPIYOR

“Toprağa bağlı ömür stilinden kaynaklanan Ana Tanrıça kültü, Anadolu’nun en eski uygarlıklarında görülüyor diyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, insanların temel bedellerinin değişerek, tekrar yorumlanarak varlığını sürdüğünü söyledi. Bu üzere durumlara Nevruz’u, Hıdrellez’i hatta sünnet merasimlerini bile dahil edebileceğimizi de iletti.

‘İÇSEL TAMİR SİSTEMLERİNİ UYANDIRIYORLAR’

Bu üzere türbelere giden insanların ilaçla tedavi yerine bir manada telkinle bedenin içsel tamir düzeneği uyandırdıklarını söyleyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, “Artık ‘Bu mübarek insanlara dua ettim, kanlı, kansız kurban verdim, onlardan dua aldım, ağzı dualı bu mübarek beşerler beni okudu’ diyerek beynin güzelleşeceği yolunda bedene ileti göndermesini, lenf bezlerini uyarmasını sağlıyorlar ve böylece beden kendi kendini uygunlaştırma yoluna giriyor. Hasta birisini ziyaret ettiğimizde daima ona, ‘Moralini sağlam tut’ dememizin sebebi de bu aslında” diye konuştu.

‘TAŞ KÜLTÜ CET KÜLTÜ İLE BİRLEŞİYOR’

“Haberde o taşın bir mezar taşı olduğu ve orada yatan Yaren Dede’den çocuğu olmayanların çocuk dilediği anlaşılıyor. Yani yalnızca taş yok orada, bir yatır da var. Taş kültü ile cet kültü birleşmiş oluyor. Taş da ermiş de Türk halk inanışlarında kutsaldır” diyen Prof. Dr. Kaya kelamlarına şöyle devam etti: “Taş güçlü oluşu, çürümemesi, yok olmaması sebebiyle insanların bin yıllar öncesinden ilgisini çekmiş. Bir de taşlardan silah, alet edevat yapınca da o da kutsallaştırılıyor.”

KÖPEĞİ ÖLDÜRÜP ETİNİ DAĞITIYORLAR ZİRA…

Kaya, “Yörenin insanları orada yatan bir ermişin olduğuna inanıp ismini da Yaren Dede koymuş. Bu, Türk halk inanışlarının en temel özelliklerinden birisidir. Ölüler kültü dünyanın her yerinde görülüyor. Hatta bir belgeselde Orta Afrika’da köylüler, köyün en sadık köpeğini seçip öldürüyorlar, sonra etini pişirip bütün köylüye dağıtıyorlardı. Burada gaye ölen köpeğin ruhunun sadık olmasından ötürü etini yiyen herkese ruhu geçtiği için bütün köylüyü berbat ruhlardan muhafazasını sağlamak” diye konuştu.

‘BU İNANIŞ İSLAMİYET’E UYGUN DEĞİL’

Bu muhafaza inanışının beşerler için de geçerli olduğunu, ölen şahıs güçlü bir asker, yeterli bir yönetici yahut alim biriyse, onun ruhunun kendi toplumunu müdafaaya devam edeceğini inandıklarını söyleyen Prof. Dr. Kaya, bu inanışın Türklerin sonradan kabul ettikleri İslamiyet’e uygun olmadığını belirtti. “Bu sefer de hile-i şeriyye olarak orada yatan şahsın, Allah’ın sevgili bir kulu olması ve onun aracılığıyla, onun yüzü suyu hürmetine isteklerinin, dileklerinin, dualarının Allah’a ulaştırılacağına inanılması karşımıza çıkıyor” diyen Kaya, halbuki Ortodoks İslamiyet inanışında, Araplarda ve Acemlerde mezar yerinin aşikâr olmadığı, ölenin ruhunun gideceği yere gittiği ve dünyada ruhunun olmadığına inanıldığını ekledi. Kaya, “Ancak bizim üzere heterodoks İslam anlayışına sahip toplumlarda cet kültü, evliya, ermiş kültü olarak İslamî bir kisveyle varlığını sürdürüyor” dedi.

‘KENTİ ANLAMAK İÇİN ÖNEMLİ’

Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Agora (Forum) bir Antik Yunan ve Roma kentinde toplumsal ömrün merkezini oluşturan en değerli kamusal alanlardır. Agora hafriyatları aracılığıyla kelam konusu kentin ticari, dini, siyasi, toplumsal faaliyetlerini anlamamızı mümkün kılan çok kıymetli bilgiler elde ederiz” diyerek agoradan tapınağa giriş kapısı (propylon) ve mermer yerinin bulunmasının değerine dikkat çekti.

Kentlerin, değerli yapıların yahut kutsal alanların girişlerinde yer alabilen anıtsal giriş yapıları ‘propylon’lar, yapı komplekslerini birleştirici bir fonksiyona de sahipler. Coşkun, Aizanoi Antik Kenti’nin propylon yapısının da Agora’dan Zeus Tapınağı’na geçişi sağlayan anıtsal bir yapı olması açısından kıymet taşıdığının altını çizdi.

GEDİZ ZELZELESİYLE ORTAYA ÇIKTI

Aizanoi Antik Kenti’nin tahminen şimdi yalnızca yüzde 20’sinin gün yüzüne çıkarıldığını Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Tiyatro-Stadion kompleksinde hafriyat çalışmaları devam ediyor. Hamam-Palestra kompleksi evvelki yıllarda kazılmış lakin yapının yaklaşık yarısı ortaya çıkarılabildi. Üzerinde Zeus Tapınağı’nın bulunduğu höyük ise bu kentin Roma periyodundan evvelki yüzyıllarına ilişkin bilgileri bünyesinde saklıyor. Höyükte yapılacak hafriyatlar ile Aizanoi’un erken devirlerine ilişkin daha kapsamlı ve daha ayrıntılı bilgiler elde etmek mümkün olacak. 1970 yılındaki Gediz zelzelesiyle tespit edilen ve hafriyatı yapılarak gün yüzüne çıkarılan yuvarlak planlı yapı günümüzde Macellum/Borsa olarak anılıyor” dedi.

‘KYBELE’YE İLİŞKİN KUTSAL ALAN VAR’

Prof. Dr. Coşkun, antik kentte şimdiye kadar hiç ön plana çıkmamış Roma devrine ilişkin bir baraj yapısı bulunduğunu ve burada da hafriyat ve onarım çalışmaları planlanması gerektiğine dikkat çekti. “Başka yandan Anadolu’nun Ana Tanrıçası olarak bilinen Kybele’ye ilişkin bir kutsal alan da bulunuyor” diyen Coşkun, antik metinlerde Meter Steunene olarak anılan Ana Tanrıça’ya ilişkin kutsal alanının etrafında yapılacak çalışmalarla yeni dataların ortaya çıkmasını beklediklerini de belirtti.

Kuşkusuz Aizanoi’da yaşamış olan halkın ne çeşit yapılarda yaşadığını keşfetmek, kenti anlamamız açısından çok kıymetli bilgiler sunacak” tabirlerini kullanan Prof. Dr. Coşkun, propylon yapısının kalıntılarını ve agora ile irtibatını ortaya çıkarmış olmalarının çok heyecan verici olduğuna dikkat çekti. Coşkun, “Bunun dışında basına yansıyan ve kaliteli işçilikleriyle dikkat çeken Hygeia heykeli, Herakles gövdesi, Dionysos ve Aphrodite başları da kentte şimdiye kadar tespit edilmiş nadir buluntular ortasında olmaları bakımından epey heyecan verici” dedi.

‘ÖZEL MÜLK POZİSYONUNDA OLMASI ENGELLİYOR’

“Oldukça geniş bir alana yayılan antik kent içerisinde bulunan birden fazla arazi özel mülk konumunda” diyen Prof. Dr. Gökhan Coşkun kelamlarını şöyle noktaladı: “Bu durum arkeolojik hafriyat yapılması açısından pürüz teşkil ediyor. Bölgede kamulaştırılan alanların sayısı artırılırsa hem arkeolojik hafriyat yapılacak alan genişlemiş olur hem de müdafaaya alınarak definecilik faaliyetlerinin de önüne geçilmiş olur. Arkeolojik hafriyat yapılacak alanların artması demek tahminen de hiç öngöremediğimiz yeni keşiflerin yapılması manasına gelebilir.”

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.