Gerçek Haberin Kalbini Okuyan Portal

Gençlerde daha sık görülüyor! 3 ay ağır bakımda yattı, şuuru kapandı lakin…

0 2

Gülşah Karaman / Milliyet.com.tr – Koma, kimi nedenlerden ötürü insanın uzun bir mühlet içerisinde bilinçsiz kalması olarak isimlendiriliyor. Birçok koma hastasının olağan hayatta olmadığı ve isteğe bağlı olarak faaliyet gerçekleştirmediği biliniyor.

Öte yandan koma durumundayken beyin işlevlerini, beynin elektriksel aktivitesini ölçen incelemeler yapılıyor. Burada bilgisayar üzere ekranda hareket olmasa da işlemci nasıl çalışıyorsa beyinde de kimi kısımların çalışmaya devam ettiğini aktaran Beyin ve Hudut Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Ramazan Sarı, koma hastalarıyla ilgili bilinmesi gereken gerçekleri açıkladı.

KOMAYA BU TÜRLÜ GİRİLİYOR!

Koma halinin, beyin işlevlerinin gerilemesi sonucu hasta ile bağlantının olamadığı durumu tabir ettiğini belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, bu duruma neden olan en bilinen sorunun baş travması olduğunu söyledi. Durmayan epilepsi (sara) nöbetleri, ileri evrede beyin tümörleri, diyabet, enfeksiyon, ilaç yahut alkol zehirlenmeleri üzere durumlarda da görülebileceğinin altını çizdi.

Öte yandan baş travmasının bir halk sıhhati sorunu olduğuna değinen Doç. Dr. Sarı, bu kazalara karşı engellenebilir tedbirler alınabileceğini açıklayıp şunları söyledi:

İş kazalarında baret kullanımı, araçlarda emniyet kemeri takılması, iş ve/veya ömür alanlarında kaygan taban uyarıcılarının yerleştirilmesi ve dikkat edilmesi hayati ehemmiyet arz eder. Ağır baş travması sonrasında tedaviye karşın oluşabilen ömür kalitesi kayıpları ve tedavi maliyetleri göz önüne alındığında baş travmasından korunmanın değeri ortaya çıkıyor. Birincil tedavisi korunma ve gerekli ekipmanları kullanmaktan geçiyor.”

‘DAMARDAN SIVI VERİLİYOR, AĞIRLAŞIRSA MİDESİNE TÜP YERLEŞTİRİLİYOR’

Koma durumuna gelen hastaların ağır bakım ünitelerinde birden fazla vakit mekanik ventilatör denilen teneffüs dayanak ve hayat dayanak ünitelerine bağlı yaşadıklarını aktaran Sarı, “Bu süreçte erken periyotta beslenmeleri damara verilen sıvılar ile sağlanırken, bu ağır tablonun devam etmesi durumunda PEG (perkutan endoskopik gastrostomi) ismini verdiğimiz hastanın midesine karın bölgesinden yerleştirilen bir tüp sayesinde sağlanıyor. PEG’den besleme hastalar için daha inançlı ve daha sağlıklı. Zira bağırsak sisteminin çalışması sağlanıyor” dedi.  

Ayrıyeten bu hastaların teneffüsünü rahatlatmak maksadıyla trakeostomi olarak isimlendirilen yani soluk borusuna bir pencere açılarak teneffüs yolunun kısaltıldığını söz eden Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu sistem hastaların bilhassa komadan çıkıp rehabilitasyon periyoduna daha süratli adapte olmasında tesirli oluyor” diye belirtti.

‘YAKINLARININ SESİNİ VE SEVDİKLERİ MÜZİĞİ DUYDUKLARINDA REAKSİYON OLUŞUYOR’

Koma durumundayken beyin işlevlerini değerlendirmede EEG usulü yani beyin elektriksel aktivitesini ölçen bir inceleme yapılıyor. Bunda hastaların dışarıdan gözlemlenmeyen “Bir nöbet aktivasyonu var mı?” diye tetkik edildiğini söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Değerlendirmelerde beyin aktivasyonun olduğunu da görebiliyoruz. Yani güya ‘stand by’daki bilgisayar üzere, ekranda hareket olmasa da işlemci nasıl çalışıyorsa beyinde de elzem kısımlar çalışmaya devam ediyor” detayını paylaştı.

Birtakım hastalarda ilaçlarla uyutularak koma hâli oluşturulduğunu belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu hastalarda da koma takibini beyin elektriksel aktivitelerini ölçerek yapıyoruz” dedi. Ayrıyeten koma durumunda olan hastaların, yakınlarının sesini ve sevdiği müziği duymasına elektriksel reaksiyon oluşturduklarını belirten Sarı, hasta yakınlarına tavsiyelerde de bulundu:

Hangi hastanın komadan çıkabileceğine dair kesin bir tetkik ile ölçüm maalesef mümkün değil. O nedenle vakit zaman hasta yakınlarından ses aygıtlarına hastanın sevdiği müzik, müzik, arkadaş konuşmaları kaydederek dinletmesini öneriyoruz.”

UYANDIĞINDA KONUŞMA TERAPİSİ İLE HAYATA DÖNEBİLİR

Koma sürecinin uzaması durumunda ağır bakımdaki hayat dayanak ünitelerine muhtaçlığı biten hastalar, olağan servisteki hasta odalarına alınıyor. Böylelikle hastaların yakınlarıyla vakit geçirme fırsatı bulduğunu söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bunun, hastanın nörolojik performansının toparlama suratına besbelli katkı sağladığını gözlemliyoruz. Kâfi uyanıklık durumu oluştuğunda da hastalarımıza ağır bir nöro-rehabilitasyon gerekiyor. Bu süreçte kol bacak hareketlerinin geri kazandırılmaya çalışması kadar kognitif dediğimiz bilişsel işlevlerin da idmanları yapılmaya başlıyor. Örneğin konuşma terapisi çok kıymetli. Bir kısım hastamız bu süreci muvaffakiyetle tamamlayıp tekrar hayatına, kendine kâfi halde dönebiliyor” diye konuştu.

Maalesef ki her hastada süreç bu türlü işlemeyebiliyor. Koma süreci hayati tehlikenin yüksek olduğu bir durum ve bu sebeple hastalar kaybedilebiliyor ya da uzun süren bakıma muhtaçlığı olacak durumda kalabiliyorlar.

3 AYLIK AĞIR BAKIM SÜRECİNDEN SONRA ŞUURU KAPALI KALDI LAKİN…

Ağır komada olmasına karşın şaşırtan bir biçimde uyanan farklı bir hadiseden bahseden Doç. Dr. Ramazan Sarı’ya göre bu hastaların ortak yanı ailelerin motivasyonlarını kaybetmemeleri, güzel bir arkadaş kümesi, doğal ki en değerlisi beynin yeterli bir potansiyele sahip olması. Bu nedenle genç hastalarda bu durumun daha sıklıkla ve daha erken görüldüğünü belirtip 3 aylık ağır bakım sürecinden sonra serviste şuuru kapalı takip edilen hastayla ilgili konuştu:

Yatağında pasif diye söz ettiğimiz fizyoterapisini alan ve şu an motosiklet kullanan hastamız var. Natürel ki bilişsel rehabilitasyon uzun sürüyor, bazen bir seneyi aşabiliyor. Fakat temel sorun sıhhat takımının ve ailenin pes etmemesi. Biz öncesinde beynin ne kadar rezervinin kaldığını ölçemiyoruz maalesef. O yüzden her hasta için düzelme sürecinde ne gerekiyorsa yapıyoruz.”

‘KOMADAKİ HASTALARIN BEYNİNDEKİ FAAL KISIMLAR GÖRÜLEBİLİYOR’

Pekala, komadayken bir insanın elini tuttuğumuzda yahut konuştuğumuzda hisseder mi? Yanıt veremeseler de bizi kısmen anlayabiliyor mu? Bu durumdaki hastalarda MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme) ile beynin etkin olan kısmını görebildiklerini belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu formül ile konuşulanlara karşı beyinde kimi yansımaların olduğunu biliyoruz. Fakat bu daima test edilebilecek bir formül olmadığı için günümüzde takip gayeli kullanılan bir metot değil” açıklamasında bulunup, iki düzey oluşan koma seviyesinden bahsetti.

Bu düzeylerin minimal şuur durumu ve vegetatif durum diye vurgulayan Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Vegetatif state denen halk ortasında da bitkisel hayat diye isimlendirilen durumda beynin bir reaksiyon verdiğine dair bilinen net bir kayıt yok. Fakat minimal şuur durumu biraz daha farklı. Hastalar etrafı hakkında reaksiyon vermeseler de bir yansıması olduğu düşünülüyor” dedi.

Öte yandan nerede olursa olsun bu hastaların yanında negatif içerikli konuşmanın uygun olmadığını söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, hasta yakınlarını sık sık uyardığını tabir ederek, “İrtibata geçebilecek düzelmeyi gösterenler bu devir hakkında bir şey hatırlamıyorlar. Lakin süreci uygun istikamette geliştirmek için olumlu iletilerin hasta gelişimine katkısı olduğunu biliyoruz” sözlerini kullandı.

‘BAZI HASTALAR YILLAR SONRA REAKSİYON VEREBİLİR’

Beyin dokusunun kendini yenileme yeteneğinin olmadığını söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, hasar gören kısımların kaybedildiğini açıkladı. Lakin geriye kalan sağlam nöronlar vakitle öteki kaybedilen nöronların vazifelerini üstlenmeye başlayabiliyorlar. Doç. Dr. Ramazan Sarı bu durumu şöyle açıkladı:

Bu ‘beynin rezervi, potansiyeli’ derken kastettiğimiz şeydir. Maalesef bugünkü teknoloji ile ölçebildiğimiz bir durum değil. Bu türlü bir yenilenme olacaksa da çok uzun müddette gerçekleşebiliyor. O nedenle birtakım hastalarımız yıllar sonra bir reaksiyon vermeye başlayabiliyor. Lakin tekrar belirtmeliyim ki bu epey az bir durum.”

Son olarak Doç. Dr. Ramazan Sarı, Türkiye’de yaşanan, akıllarda yer ederek literatüre geçen bir komadan uyanma kıssası ve uzun koma müddeti sonrası olağan hayata dönen hasta olmadığını da kelamlarına ekledi.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.