Gerçek Haberin Kalbini Okuyan Portal

‘İşin başında yüzde 50’yi cebe koyun!’ Meskende hayatta kalma dersleri

0 8

Gülşah Karaman / Milliyet.com.tr – Koronavirüs salgınında meskenden çalışma sisteminin yaygınlaşmasıyla ‘freelance’ sözü daha da sık karşımıza çıkmaya başladı. ‘Serbest yahut bağımsız çalışmak’ manasına gelen freelance çalışma sistemi ‘kendi işinin patronu’ olmak olarak nitelendirilse de, pek çok dezavantaja da sahip.

‘TAM VAKİTLİ BİR İŞ KADAR ÇALIŞIYORSUNUZ LAKİN AYLIK GELİRİNİZ NET OLMUYOR’

Grafik dizayncısı olarak kesimde 10 yıldır çalışan Seda Yaşar, freelance çalışmanın disiplinli formda sürdürüldüğünde tam vakitli bir işten farkının kalmayacağını belirtti. Yaşar, “Bitecek işleriniz tüm vaktinizi alıyorsa, vakit zaman teslim edemiyorsanız, tam vakitli bir iş kadar mesai harcamış oluyorsunuz. Hatta mesaiden keyif alarak çıkabiliyorsunuz ama müşteri sizden revize talep ettiği vakit, siz onu geri çeviremiyorsunuz. Müşteriyle proje bazlı çalıştığınız için isteğini o an yerine getirmek zorundasınız. Bir de şirketlerde şöyle bir fikir oluyor, senin her vakit boş vaktin olabileceğini varsayıp daha fazla iş gücünün olmasını bekliyorlar” dedi.

Öte yandan işin maddi boyutuna da değinen Yaşar, freelance çalışma sisteminde ay sonu fiyatın net olmadığını tabir edip, “Mevcut proje bittiği vakit akabinde öteki işler aramak zorunda kalabilirsiniz. Şayet siz bu bölümde freelancer olarak devam etmek istiyorsanız yalnızca bir firmaya bağlı kalarak olağan ki geçim sağlayamazsınız. Bunun yanı sıra birkaç tane firmayla freelance çalışarak kaynak yaratabilirsiniz” diye konuştu.

‘İŞE BAŞLARKEN YÜZDE 50’SİNİ KESİNLİKLE ALIN’

Toplumsal güvenlik boyutunu da lisana getiren Seda Yaşar, freelance çalışan bireylere firmaların hiçbir vakit dayanakta bulunmadığını vurgulayıp, “Sigortanı kendin karşılamak zorunda kalıyorsun yahut şahıs şirketi olarak açıp Bağ-Kur sisteminden ilerlemek zorundasın” ayrıntısını paylaştı.

Bilhassa grafik tasarım alanında freelance olarak çalışmak isteyenlerin dikkat etmesi gereken noktalara değinen Seda Yaşar,Bizim dalda dizaynlar yapılıyor. Sanal alem olduğundan her şeyin çok kolay ve kolay olduğunu düşünüyorlar ve bu yüzden beşerler sizin emeğinizin karşılığını görmeden ödeme yapmak istemiyorlar. Lakin ben avukat eşliğinde karşılıklı bir kontrat imzalıyorum. Bu mukavele, grafikerin ve müşterinin birbirine inanç muahedesi üzere bir şey oluyor. Bununla birlikte karşılıklı olarak mukaveleyi onayladığımızda, iş başlangıcında paranın yüzde 50’sini almak durumunda kalıyorum. Muhakkak bu dala girmek isteyen freelancer bireylere paranın yüzde 50’sini peşin alması gerektiğini söylüyorum” diyerek ihtarda bulundu.

‘İSTİFA EDİP RİSK ALDIM’

Birinci başlarda bir halde denedim. Sonrasında 3-4 şahısla çalışarak bir takım yarattım. İstifa edip freelance bölümüne atıldım, risk aldım” diyen Yazılımcı Burak Öztürk ise 8 yıllık çalışma hayatının 4 yılını ajanslarda çalışarak geçirdiğini ve daha sonra freelance dalına geçiş yaptığını söyledi.

Sistemsiz bir çalışma hali varsa bunun bir dezavantaja dönüştüğünü tabir eden Öztürk, “Bazen gece çok çalışıp, gündüz uyumak durumunda kalıyorsunuz. Bu da sizin için eksi bir avantaj oluyor, zira firmalar güne hem erken başlıyorlar hem de biz biraz daha geç başlıyoruz üzere bir algı oluşuyor. Lakin bunun tertibini tutturunca aslında daha da verimli oluyorsunuz” biçiminde konuştu.

Öte yandan toplumsal güvenlik alanında nasıl tedbirler aldığını da belirten Burak Öztürk,Uzun vadeli çalıştığım ajanslarla belli bir fiyatta anlaştıysam, ‘Sigorta kısmını benden kesinti yapın, ben sizden sigorta kesintileri dışında kalan fiyatımı alayım’ diyorum. Zira sigortamı ileriye dönük bir formda yatırmak zorundayım” dedi.

‘BİR PERİYOT TOPLUMSAL HAYATIMI SIFIRA İNDİRME NOKTASINA GELDİM’

“Bir periyot toplumsal hayatımı sıfıra indirme noktasına geldim, gecem gündüzüm yoktu. Lakin daha sonra şu anki durumuma baktığımda kendime çok rahat vakit ayırabiliyorum. En sevdiğim yanı da şu; bir işi gece yapıyorsam hiç zoruma gitmiyor zira kendi işimi yapıyorum, bu beni memnun ediyor” diyen Burak Öztürk, yazılım alanında freelance olarak çalışmak isteyenlere tekliflerde bulundu:

Yazılım bölümünde tam vakitli işlerde düzgün bir fırsat yakalarlarsa değerlendirsinler. Zira artık birçok firma yurt dışına yazılımcı yetiştirmeye başladı. Yazılım kesiminin o yüzden önü çok açık. Sahiden çok önemli meblağlarda kazanan beşerler var bu hususta. Freelance yapmak isteyenler için ise kişi ne kadar kendini geliştirir ne kadar çok dışarıya karşı paylaşımcı olursa, o kadar çok gelir elde edebiliyor.”

‘SİGORTANI 1-2 AY SONYA YAPACAĞIZ’ DEYİP YAPMIYORLAR’

Mühendis İlayda Doğan ise toplumsal medya ve metin müellifliği alanlarında yaklaşık 2 seneye yakın freelancer olarak çalışıyor. Doğan, bu çalışma sisteminden genel olarak mutlu olduğunu ve birinci başlarda kendi kesiminden beşerlerle tanışarak nasıl ilerleme kaydettiğini paylaşıp, kesimin olumsuz taraflarını anlattı.

Freelancer olarak çalışmanın en zorlayıcı kısımlardan birinin ‘bağlantı’ olduğunu söyleyen İlayda Doğan,Bu bölümde birden fazla insan nasıl konuşması gerektiğini bilmiyor, çeşit çeşit beşerle karşılaşıyorsun. Mesela bir ajansta çalıştığınızda müşteriyle çok fazla bağlantı kurmuyorsunuz. Size bir vazife veriliyor ve yalnızca bu misyonla ilgileniyorsunuz. Lakin freelance çalışırken ortadaki ilişkiyi sağlayacak olan da sizsiniz, en zorlayıcı kısım bu. Ya her işi kabul edeceksiniz ya da ‘Benim prensiplerim var, her işi kabul etmiyorum’ diyeceksiniz. Ben daima ikinci kısımdaydım. Şayet ikinci kısımda olursanız olağan ki geliriniz daha da azalıyor” diye konuştu.

Öte yandan bilhassa bu kesimde çok fazla sigortasız çalıştıran müşterilerin olduğuna dikkat çeken İlayda Doğan, “Birinci vakitlerde ‘Sigortanı 1-2 ay sonra yapacağız’ deyip yapmadıklarını gördüm. Bu da bana bir deneyim oldu” diyerek, birden fazla vakit insanlara güvenip birinci başlarda fiyatın yarısını bile almadığını, daha sonra ise hiç alamadığı vakitlerin olduğunu da ekledi.

‘FREELANCE ÇALIŞANLAR ZORUN OLARAK SİGORTALI OLMALILAR’

Freelance çalışanların toplumsal sigorta bakımından bağımsız çalışan statüsünde toplumsal güvenlik kapsamına girmek zorunda olduğunu belirten Toplumsal Güvenlik Uzmanı Prof. Dr. Cem Kılıç, “Yeni ismiyle 4-b, eski ismiyle Bağ- Kur kapsamında zarurî olarak sigortalı olmalılar. Zira gelir vergisine tabi oldukları için kendi sigorta primlerini taban fiyatla bunun 7,5 katı meblağı ortasındaki kendi belirledikleri çıkar meblağı üzerinden ödemek zorundalar” sözlerini kullandı.  

Öte yandan freelance çalışanların Bağ-Kur sigortalısı olacakları için genel sıhhat sigortası kapsamında yer alacaklarını söyleyen Prof. Dr. Cem Kılıç,Bu formda hem kendileri hem de kanunen bakmakla yükümlü oldukları şahıslar sıhhat hizmetlerinden yararlanabilecekler” açıklamasını yapıp bu noktada atılması gereken adımlara değindi. Bu bahiste bireyleri bilgilendirme süreçlerinin yeterli işletilmesi, farkındalık yaratılması gerektiğini savunan Prof. Dr. Cem Kılıç, “Bireyler bu zorunlulukları bilmedikleri takdirde idari ve mali yaptırımlarla karşılaşabiliyorlar” dedi.

‘SÖZLEŞME YAPILMASA DA, ÇALIŞAN KİŞİ YENİDEN ALACAK DAVASI AÇABİLİR’

Pandemi sonrasında artan freelance çalışma, hem patrona hem de çalışana pek çok imkân sağlıyor. Lakin bu çalışma sisteminde patronun, hak edilen fiyatı vaktinde ödememesi yahut eksik ödemesi üzere meselelere değinen Avukat Yaşar Öksüz, bu cins durumların ortaya çıkmaması için çalışmaya başlamadan evvel mukavele yapılmasını ve türel bir yardım alınmasını tavsiye ediyor. Avukat Öksüz freelance çalışan şahısların bilmesi gereken tüm yasal hakları şu formda açıkladı:

Kontrat yapıldığında alacakları ödenmeyen freelance çalışan, alacak davası açarak haklarına kolay kolay kavuşabilir. Lakin kontrat yalnızca ispat kolaylığı sağlıyor. Bu kapsamda kontrat yapılmamış olması, hakları ortadan kaldırmaz. Mukavele yapılmadığı durumlarda çalışan, tekrar alacak davası açabilir ve alacaklarını her türlü kanıt ile ispat edebilir. Bu davalarda bilhassa taraflar ortasındaki e-postalar, mesajlaşmalar, işin yapılması için çalışana verilen dokümanlar, şahit anlatımları ve gibisi kanıtlar kullanılabilir. Bu müracaatların, alacağın vaktinde ve gerektiği üzere ödenmeyeceğinin anlaşılması sonrasında yapılması gerekir.”

‘İŞVEREN ÇALIŞANIN SİGORTASINI ÖDEMEK ZORUNDA DEĞİL’

Freelance çalışma sisteminin, patrona bağımlı olmadan çalışıldığını söz eden Avukat Yaşar Öksüz, freelance çalışanın kendi şahıs firması üzerinden çalışma yürüttüğünü, hasebiyle bu cins durumlarda patronun, çalışanın sigortasını ödemek zorunda olmadığını belirtti.

Bu çalışma tekniğinde, gelişen işçi-işveren bağlılığı da bulunmadığını söyleyen Öksüz,Freelance çalışan, kendisinin sigortasız olarak çalıştırıldığı argümanı ile hizmet tespit davası, personellik alacağı davası, kıdem yahut ihtar tazminatı davası üzere davaları açamaz. Freelance çalışanın en büyük hakkı, patronun kendisine taahhüt ettiği alacakların tam ve vaktinde ödenmesini isteme hakkıdır. Bu alacakların ödenmemesi halinde ise tabir ettiğimiz halde alacak davası açılması mümkün” dedi.

‘AVRUPA ÜLKELERİNDE BİR ÖMÜR HALİNE DÖNÜŞTÜ’

İnsan Kaynakları Uzmanı Kemal Özel ise freelance çalışma sisteminin Avrupa ülkelerinde nasıl işlediğini anlattı. Özel, birçok Avrupa ülkesinde freelancer’ların teknoloji ve bilgi alanları dışında pazarlama, insan kaynakları, proje idaresi üzere daha ‘sosyal’ alanlarda da  bulunduğunu belirtti.

Bilhassa freelancer çalışanların, bir daha olağan 9-5 iş rutinine dönmelerinin çok ender görüldüğüne dikkat çeken Kemal Özel,Freelance olarak çalışanlar öteki iş bulamadıklarından değil, tam bilakis bunu bir ömür biçimi haline getirdikleri için bu türlü çalışıyorlar. Bunun en kıymetli sebebi ise bu sayede vakitlerini kendi istedikleri üzere yönetebiliyor olmaları. Örneğin 6 aylık bir projeyi tamamlayıp, akabinde birkaç ay kendi gelişimleri için çalışabilir, seyahat edebilir ya da diledikleri bir hobilerine odaklanabilirler. Bunun özgürlüğünü tadan freelancer’lar ne kadar para teklif ederseniz edin, süresiz bir işte çalışmak istemiyorlar” diye konuştu.

‘BAZI ÜLKELERDE VERGİ AVANTAJI SUNULUYOR’

Kimi ülkelerde birebir vakitte vergisel manada da freelancer olarak çalışmanın birçok avantajı bulunduğunu söyleyen Kemal Özel,Freelancer olarak çalışmak için konutunuzun bir odasını kullanıyorsanız, bu odaya koyduğunuz çalışma masasının, bilgisayar monitörünün fiyatlarını ya da oturduğunuz konut kiralıksa, bu odaya karşılık gelen metre kare kadarı kadar kirayı yıl sonunda gelir vergisinden düşebiliyorsunuz” diyerek örnek verdi.

Bir yandan şirketler için de önemli avantajlar sağlayan bir sistem olduğunu söyleyen Özel, Avrupa’da bilhassa birtakım mesleklerde çalışan bulabilmenin epey güç olduğunu ve yetenek pazarının çok hareketli olduğuna dikkat çekti:

Süresiz kontratlı durumlar için güçlü ve tecrübeli bir adayı bulabilmek 6 ayı, hatta bazen 1 yılı bulabiliyor. Bu da şirketleri iş devamlılığı manasında önemli manada zorluyor. Halbuki freelancer birisi bazen birkaç gün içerisinde şirkete hizmet verir bir hâle gelebiliyor.”

 

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.